Elif-Bâ
Elif-Bâ Harfleri: Arap Harflerinin Okunuşu ve Yazılışı
Elif-Bâ'daki 28 harfin adları, okunuşları ve yazılışları tek tabloda. Birbirine benzeyen harfler, kalın okunan harfler ve harflerin bitişme kuralları.
Kur'an-ı Kerim okumayı öğrenmenin ilk adımı, Elif-Bâ'daki harfleri tanımaktır. Adını ilk iki harfi olan Elif ve Be'den alan Elif-Bâ, Arap alfabesinin harflerini, okunuşlarını ve yazılışlarını öğreten başlangıç eğitimidir. Bu yazıda harflerin tamamını bir tabloda topladık; ardından harfleri öğrenirken en çok işinize yarayacak püf noktalarını anlattık.
Elif-Bâ'da kaç harf var?
Arap alfabesinde 28 harf vardır. Geleneksel Elif-Bâ cüzlerinde Lam ile Elif'in birleşmesinden oluşan Lamelif (لا) de ayrıca gösterildiği için harf sayısı bazen 29 olarak da anılır.
Arapça sağdan sola yazılır ve okunur. Harflerin çoğu, kelimenin içindeki yerine göre biraz farklı şekiller alır. İlk bakışta zor görünse de harfler gruplar hâlinde öğrenildiğinde kısa sürede tanıdık gelmeye başlar.
Elif-Bâ harfleri tablosu
| Harf | Adı | Okunuşuna dair ipucu |
|---|---|---|
| ا | Elif | Harekesine göre "e, i, u" sesini verir; uzatma harfi olarak da kullanılır. |
| ب | Be | Türkçedeki "b" sesi. |
| ت | Te | İnce "t" sesi. |
| ث | Se | Dil ucu ön dişlerin ucuna değerek söylenen peltek "s". |
| ج | Cim | Türkçedeki "c" sesi. |
| ح | Ha | Boğazın ortasından, hırıltısız ve kuvvetli bir "h". |
| خ | Hı | Boğazın üst kısmından, hırıltılı ve kalın bir "h". |
| د | Dal | Türkçedeki "d" sesi. |
| ذ | Zel | Dil ucu ön dişlerin ucuna değerek söylenen peltek "z". |
| ر | Ra | "r" sesi; harekesine göre kalın ya da ince okunur. |
| ز | Ze | Türkçedeki "z" sesi. |
| س | Sin | İnce "s" sesi. |
| ش | Şın | Türkçedeki "ş" sesi. |
| ص | Sad | Kalın "s" sesi. |
| ض | Dad | Dilin yan kenarı azı dişlerine dayanarak çıkan kalın bir ses; Türkçede karşılığı yoktur. |
| ط | Tı | Kalın "t" sesi. |
| ظ | Zı | Dil ucu ön dişlerin ucuna değerek söylenen kalın, peltek "z". |
| ع | Ayn | Boğazın ortasından çıkan, Türkçede karşılığı olmayan bir ses. |
| غ | Ğayn | Boğazın üst kısmından çıkan, gargara sesine benzeyen kalın bir "ğ". |
| ف | Fe | Türkçedeki "f" sesi. |
| ق | Kaf | Dil kökünden çıkan kalın "k". |
| ك | Kef | İnce "k" sesi. |
| ل | Lam | Türkçedeki "l" sesi. |
| م | Mim | Türkçedeki "m" sesi. |
| ن | Nun | Türkçedeki "n" sesi. |
| و | Vav | Dudaklar yuvarlatılarak söylenen "v" sesi. |
| ه | He | Boğazın en alt kısmından çıkan hafif "h". |
| ي | Ye | Türkçedeki "y" sesi. |
Harflerin kelimedeki şekilleri
Harflerin çoğu kelimenin başında, ortasında ve sonunda farklı görünür. Örneğin Be harfi başta بـ, ortada ـبـ, sonda ـب şeklinde yazılır. Harfi tanımanın anahtarı, şekil değişse de korunan gövdeye ve noktalara dikkat etmektir.
Bazı harfler ise kendinden sonra gelen harfe bitişmez. Bu altı harf şunlardır:
- ا Elif
- د Dal
- ذ Zel
- ر Ra
- ز Ze
- و Vav
Bu harflerden sonra gelen harf, kelimenin ortasında olsa bile baş şekliyle yazılır. Bunu bilmek, kelimeleri hecelerken harfleri doğru ayırmanızı kolaylaştırır.
Birbirine benzeyen harfler
Arap alfabesindeki birçok harf aynı gövdeyi paylaşır, yalnızca noktalarıyla ayrılır. Bu harfleri gruplar hâlinde çalışmak hem öğrenmeyi hızlandırır hem de karıştırmayı önler:
- ب ت ث: Be, Te, Se (noktaların sayısı ve yeri)
- ج ح خ: Cim, Ha, Hı (nokta altta, yok, üstte)
- د ذ: Dal, Zel
- ر ز: Ra, Ze
- س ش: Sin, Şın
- ص ض: Sad, Dad
- ط ظ: Tı, Zı
- ع غ: Ayn, Ğayn
- ف ق: Fe, Kaf
Okunuşu birbirine yakın harfler de ayrıca dikkat ister: ح ile ه, ع ile ا, س ile ص, ت ile ط, ك ile ق gibi. Bu harflerin farkı mahreç çalışmalarında ayrıntılı olarak ele alınır.
Kalın okunan harfler
Bazı harfler her zaman kalın, yani ağız dolusu okunur. Bu yedi harf şunlardır: خ ص ض غ ط ق ظ. Tecvid kitaplarında bu harfler kolay hatırlanması için "hussa dağtın kız" diye bir arada söylenir. Ra ve Lam harfleri ise duruma göre kalın ya da ince okunur.
Harfleri öğrenirken işinize yarayacak öneriler
- Az ama her gün çalışın. Günde kısa bir tekrar, haftada bir yapılan uzun bir çalışmadan daha kalıcıdır.
- Sesli okuyun. Harfleri yalnızca gözle tanımak yetmez; her harfi yüksek sesle söyleyin.
- Benzer harfleri birlikte çalışın. Yukarıdaki grupları kendi aralarında karşılaştırarak tekrar edin.
- Latin harfli okunuşlara güvenmeyin. Türkçe harflerle yazılmış okunuşlar Arapça seslerin çoğunu tam karşılamaz ve yanlış telaffuzu alışkanlık hâline getirebilir.
- Bir öğretmene okuyun. Yanlış öğrenilen bir harfi sonradan düzeltmek, baştan doğru öğrenmekten çok daha zordur.
Sık Sorulan Sorular
Elif-Bâ harfleri kaç tanedir?
Arap alfabesinde 28 harf vardır. Geleneksel Elif-Bâ cüzlerinde Lamelif (لا) de ayrıca gösterildiği için bu sayı bazen 29 olarak anılır.
Arap harfleri hangi yönden okunur?
Arapça sağdan sola yazılır ve okunur. Kur'an-ı Kerim'in sayfaları da Türkçe kitapların tersine, sağdan sola doğru çevrilir.
Elif ile hemze aynı harf mi?
Elif-Bâ'da harekeli Elif, aslında hemze sesini taşır ve harekesine göre okunur. Harekesiz Elif ise kendinden önceki üstünlü sesi uzatan bir uzatma harfidir. Hemze ayrıca ء işaretiyle de yazılabilir.
Harflerden sonra ne geliyor?
Harfleri tanıdıktan sonra sıra harekelere, yani harflere ses veren işaretlere gelir. Üstün, esre, ötre, cezm, şedde ve tenvini öğrenip heceleri birleştirmeye başladığınızda artık okumaya geçmişsiniz demektir. Bu adımları Elif-Bâ Nasıl Öğrenilir? yazımızda sırasıyla anlattık.
Harfleri bir öğretmen eşliğinde, kendi hızınızda öğrenmek isterseniz Elif-Bâ Eğitimi sayfamızı inceleyebilir ya da ücretsiz deneme dersi için ön kayıt yapabilirsiniz.
